Φέρεται να μετέφερε πυρηνικούς αντιδραστήρες

Πέπλο μυστηρίου καλύπτει τη βύθιση ρωσικού φορτηγού πλοίου, στη Μεσόγειο, περίπου 60 μίλια από τις ακτές της Ισπανίας. Το πλοίο πιθανότατα μετέφερε δύο πυρηνικούς αντιδραστήρες για υποβρύχια, ενδεχομένως με προορισμό τη Βόρεια Κορέα, και σύμφωνα με έρευνα του CNN βυθίστηκε ύστερα από μια σειρά εκρήξεων, οι οποίες σημειώθηκαν υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του CNN, η βύθιση του πλοίου Ursa Major – στις 23 Δεκεμβρίου του 2024 – ενδέχεται να πρόκειται για μια σπάνια και υψηλού ρίσκου επέμβαση δυτικής στρατιωτικής δύναμης, με στόχο να αποτραπεί η μεταφορά ρωσικής πυρηνικής τεχνολογίας στη Βόρεια Κορέα.
Το πλοίο απέπλευσε μόλις δύο μήνες αφότου ο Κιμ Γιονγκ Ουν ανακοίνωσε την αποστολή στρατευμάτων για να ενισχύσουν τις ρωσικές δυνάμεις στον πόλεμο με την Ουκρανία.

Αυτό που αναζωπυρώνει τα σενάρια γύρω από τη μυστηριώδη βύθιση του πλοίου είναι πως το τελευταίο διάστημα παρατηρείται έντονη στρατιωτική δραστηριότητα γύρω από το ναυάγιο. Αμερικανικά αεροσκάφη ανίχνευσης πυρηνικών υλικών («nuclear sniffers») πέταξαν δύο φορές πάνω από το σημείο του ναυαγίου τον τελευταίο χρόνο, σύμφωνα με δημόσια διαθέσιμα στοιχεία πτήσεων, που επικαλείται το CNN.

Επιπλέον, μία εβδομάδα μετά τη βύθιση, το ναυάγιο επισκέφθηκε ύποπτο ρωσικό κατασκοπευτικό πλοίο, το οποίο φέρεται να προκάλεσε ακόμη τέσσερις εκρήξεις, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει την ισπανική έρευνα για το περιστατικό.

Η ισπανική κυβέρνηση έχει δώσει ελάχιστες πληροφορίες στη δημοσιότητα, εκδίδοντας μόνο μία ανακοίνωση στις 23 Φεβρουαρίου, έπειτα από πιέσεις βουλευτών της αντιπολίτευσης. Σε αυτήν επιβεβαιώνεται ότι ο Ρώσος καπετάνιος είχε δηλώσει στους Ισπανούς ερευνητές πως το Ursa Major μετέφερε «εξαρτήματα για δύο πυρηνικούς αντιδραστήρες παρόμοιους με εκείνους που χρησιμοποιούνται σε υποβρύχια», χωρίς όμως να γνωρίζει αν περιείχαν πυρηνικό καύσιμο.
Η αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησαν το Ursa Major στον βυθό της Μεσογείου παραμένει ασαφής. Σύμφωνα με την ισπανική έρευνα, όπως την περιγράφει η ίδια πηγή, ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκε ένας σπάνιος τύπος τορπίλης για να διατρηθεί το κύτος του πλοίου.

Όπως σημειώνει το CNN, το περιστατικό σημειώθηκε στις τελευταίες εβδομάδες της προεδρίας του Τζο Μπάιντεν, σε μια περίοδο που ο πόλεμος στην Ουκρανία έγερνε υπέρ της Μόσχας και οι ΗΠΑ επιδίωκαν να αποφύγουν άμεση κλιμάκωση με τη Ρωσία.


Το μυστηριώδες φορτίο του Ursa Major

Το Ursa Major, γνωστό και ως «Sparta 3», είχε χρησιμοποιηθεί και για την απομάκρυνση ρωσικού εξοπλισμού από τη Συρία. Το πλοίο έδεσε στις 2 Δεκεμβρίου στο λιμάνι καυσίμων του Ουστ-Λούγκα, στον Κόλπο της Φινλανδίας, πριν μετακινηθεί σε εγκατάσταση εμπορευματοκιβωτίων στις αποβάθρες της Αγίας Πετρούπολης.

Σύμφωνα με το δημόσιο φορτωτικό έγγραφο, το πλοίο είχε προορισμό το Βλαδιβοστόκ, στη ρωσική Άπω Ανατολή, όταν απέπλευσε στις 11 Δεκεμβρίου, μεταφέροντας δύο μεγάλες «καλύπτρες φρεατίων», 129 άδεια κοντέινερ και δύο μεγάλους γερανούς Liebherr.
Τον Οκτώβριο εκείνης της χρονιάς, η ιδιοκτήτρια εταιρεία του πλοίου, η κρατικά συνδεδεμένη Oboronlogistics, είχε ανακοινώσει ότι τα πλοία της είχαν λάβει άδεια μεταφοράς πυρηνικών υλικών. Βίντεο time-lapse από τη φόρτωση του Ursa Major στο Ουστ-Λούγκα, το οποίο ανέλυσε το CNN, δείχνει κοντέινερ να τοποθετούνται στο εσωτερικό του κύτους, αφήνοντας κενό χώρο κάτω από το σημείο όπου αργότερα τοποθετήθηκαν οι «καλύπτρες».


Το χρονικό της βύθισης του Ursa Major

Το πλοίο κινήθηκε κατά μήκος των γαλλικών ακτών, ενώ αεροσκάφη και πλοία του πορτογαλικού ναυτικού το παρακολουθούσαν στα χωρικά τους ύδατα, σύμφωνα με ανακοίνωση του ναυτικού. Δύο ρωσικά πολεμικά πλοία, τα Ivan Gren και Aleksandr Otrakovsky, συνόδευαν το φορτηγό, ενώ το πρωί της 22ας Δεκεμβρίου το πορτογαλικό ναυτικό σταμάτησε την παρακολούθηση.

Περίπου τέσσερις ώρες αργότερα, σε ισπανικά ύδατα, το πλοίο μείωσε δραματικά την ταχύτητά του, γεγονός που οδήγησε τις ισπανικές αρχές διάσωσης να επικοινωνήσουν μέσω ασυρμάτου για να διαπιστώσουν αν βρισκόταν σε κίνδυνο. Το πλήρωμα απάντησε ότι όλα ήταν καλά.

Ωστόσο, περίπου 24 ώρες αργότερα, το πλοίο άλλαξε απότομα πορεία και στις 11:53 π.μ. UTC της 23ης Δεκεμβρίου εξέπεμψε επείγον σήμα κινδύνου. Σύμφωνα με την έρευνα, είχαν σημειωθεί τρεις εκρήξεις στη δεξιά πλευρά του πλοίου, πιθανότατα κοντά στο μηχανοστάσιο, σκοτώνοντας δύο μέλη του πληρώματος. Το πλοίο έμεινε ακίνητο και πήρε επικίνδυνη κλίση, όπως φαίνεται και σε βίντεο που κυκλοφόρησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Οι 14 επιζώντες εγκατέλειψαν το πλοίο με σωσίβια λέμβο και περισυνελέγησαν αργότερα από το ισπανικό διασωστικό σκάφος Salvamar Draco. Στις 7:27 μ.μ., ισπανικό στρατιωτικό πλοίο έφθασε για να συνδράμει. Μισή ώρα αργότερα όμως, το ρωσικό πολεμικό πλοίο Ivan Gren διέταξε τα παρακείμενα σκάφη να κρατήσουν απόσταση δύο ναυτικών μιλίων και ζήτησε να του παραδοθούν άμεσα οι διασωθέντες Ρώσοι ναυτικοί.
Οι ισπανικές αρχές επέμειναν να συνεχίσουν την επιχείρηση διάσωσης και έστειλαν ελικόπτερο στο πλοίο για έρευνα επιζώντων. Σε βίντεο που είδε το CNN, διασώστης επιχειρεί να εισέλθει στο μηχανοστάσιο αλλά το βρίσκει σφραγισμένο. Στη συνέχεια ερευνά τους χώρους διαμονής και κοιτάζει μέσα στα κοντέινερ, διαπιστώνοντας ότι δύο από αυτά περιείχαν σκουπίδια, αλιευτικά δίχτυα και άλλο εξοπλισμό.

Σύμφωνα με την πηγή που γνωρίζει την έρευνα, το Ursa Major φαινόταν σταθερό και δεν υπήρχαν ενδείξεις ότι θα βυθιζόταν άμεσα. Όμως, στις 9:50 μ.μ., το Ivan Gren εκτόξευσε σειρά από κόκκινες φωτοβολίδες πάνω από το σημείο και ακολούθησαν τέσσερις εκρήξεις. Την ίδια ακριβώς στιγμή, το Ισπανικό Εθνικό Σεισμολογικό Δίκτυο κατέγραψε τέσσερα παρόμοια σεισμικά σήματα στην περιοχή, των οποίων το μοτίβο έμοιαζε με εκρήξεις υποθαλάσσιων ναρκών ή λατομικών εκρήξεων.

Μέχρι τις 11:10 μ.μ., το Ursa Major είχε βυθιστεί. Οι 14 Ρώσοι επιζώντες μεταφέρθηκαν στο λιμάνι της Καρθαγένης, όπου ανακρίθηκαν από την ισπανική αστυνομία και ερευνητές. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ισπανικής κυβέρνησης προς βουλευτές της αντιπολίτευσης, ο Ρώσος καπετάνιος δίσταζε να μιλήσει για το πραγματικό φορτίο του πλοίου, φοβούμενος για την ασφάλειά του.

Οι «καλύπτρες φρεατίων» και η κατάθεση του καπετάνιου

Όπως αναφέρεται από τις ισπανικές αρχές, ο καπετάνιος «δέχθηκε πιέσεις να διευκρινίσει τι εννοούσε με τον όρο “καλύπτρες φρεατίων”», όπως περιγράφονταν τα αντικείμενα στο φορτωτικό έγγραφο. «Τελικά παραδέχθηκε ότι επρόκειτο για εξαρτήματα δύο πυρηνικών αντιδραστήρων παρόμοιων με εκείνους που χρησιμοποιούνται σε υποβρύχια. Σύμφωνα με την κατάθεσή του, χωρίς όμως να μπορεί να το επιβεβαιώσει, δεν περιείχαν πυρηνικό καύσιμο».

Ο «γύρος του κόσμου» – Γιατί η Ρωσία να επιλέξει ένα τόσο παράλογο σχέδιο

Η ίδια πηγή ανέφερε ότι ο καπετάνιος, ονόματι Ίγκορ Ανισίμοφ, πίστευε πως το πλοίο θα εκτρεπόταν προς το βορειοκορεατικό λιμάνι Ράσον, ώστε να παραδώσει τους δύο αντιδραστήρες.

Το εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί να επιλέξει η Ρωσία ένα τόσο παράλογο, που μοιάζει σχεδόν με τον «γύρο του κόσμου», για τη μεταφορά δύο γερανών, 100 άδειων κοντέινερ και δύο τεράστιων «καλυπτρών», από ένα ρωσικό λιμάνι σε άλλο, παρά το εκτεταμένο σιδηροδρομικό δίκτυο της Ρωσίας.

Αυτό το ερώτημα βρισκόταν στο επίκεντρο και της έρευνας των ισπανικών αρχών, οι οποίες εκτιμούν ότι οι γερανοί πιθανότατα προορίζονταν να χρησιμοποιηθούν για την εκφόρτωση ευαίσθητου φορτίου κατά την άφιξη στο Ράσον. Λίγες ημέρες αργότερα το πλήρωμα επέστρεψε στη Ρωσία.

Τέσσερις ημέρες μετά τη βύθιση, η Oboronlogistics χαρακτήρισε το περιστατικό «στοχευμένη τρομοκρατική επίθεση», υποστηρίζοντας ότι σημειώθηκαν τρεις εκρήξεις. Σύμφωνα με την εταιρεία, βρέθηκε άνοιγμα 50 επί 50 εκατοστών στο κύτος, με τα μεταλλικά τμήματα στραμμένα προς τα μέσα. «Το κατάστρωμα του πλοίου ήταν γεμάτο θραύσματα», ανέφερε η ανακοίνωση.

Μία εβδομάδα αργότερα, σύμφωνα με την ίδια πηγή, ο ρωσικός στρατός επέστρεψε στην περιοχή. Το ρωσικό Yantar – επισήμως ερευνητικό πλοίο, αλλά κατηγορούμενο για κατασκοπεία και παρεμβάσεις σε ύδατα του ΝΑΤΟ – παρέμεινε πάνω από το ναυάγιο για πέντε ημέρες. Στη συνέχεια καταγράφηκαν ακόμη τέσσερις εκρήξεις, πιθανότατα με στόχο τα υπολείμματα του πλοίου στον βυθό.

Δεδομένα ναυτιλιακής παρακολούθησης της εταιρείας Kpler δείχνουν ότι το Yantar βρισκόταν στην περιοχή τον Ιανουάριο του περασμένου έτους, έχοντας προηγουμένως δέσει στην Αίγυπτο και την Αλγερία, ενώ στις 15 Ιανουαρίου εξέπεμψε σήμα θέσης περίπου 20 χιλιόμετρα από το τελευταίο γνωστό σημείο του Ursa Major.

Κρίσιμα στοιχεία στον βυθό της Μεσογείου

Ορισμένες λεπτομέρειες της ισπανικής έρευνας δημοσιεύθηκαν πρώτα από την τοπική εφημερίδα La Verdad της Καρθαγένης τον Δεκέμβριο, προκαλώντας σειρά ερωτήσεων από βουλευτές της αντιπολίτευσης.

Στην ενημέρωσή της προς τους βουλευτές, η ισπανική κυβέρνηση ανέφερε ότι το ναυάγιο βρίσκεται σε βάθος περίπου 2.500 μέτρων και ότι η ανάκτηση του καταγραφέα δεδομένων («μαύρου κουτιού») από αυτό το βάθος «δεν είναι εφικτή χωρίς σημαντικούς τεχνικούς πόρους και κινδύνους». Ειδικοί αμφισβήτησαν αυτή την εκτίμηση, διερωτώμενοι γιατί θεωρείται τόσο επικίνδυνη η επιχείρηση, εφόσον δεν υπάρχει ραδιενεργό υλικό.

Ο βουλευτής Χουάν Αντόνιο Ρόχας Μανρίκε, πρώην καπετάνιος εμπορικού ναυτικού, δήλωσε στο CNN: «Σήμερα τα μαύρα κουτιά συνήθως επιπλέουν στην επιφάνεια με εντοπιστή ώστε να μπορούν να βρεθούν μετά από οποιοδήποτε ατύχημα. Πιστεύω ότι κάποιος έχει το μαύρο κουτί. Αλλά δεν γνωρίζουμε αν το έχει η Ισπανία ή αν το εντόπισαν οι ίδιοι οι Ρώσοι».

Ενδιαφέρον για την περιοχή έδειξε και ο αμερικανικός στρατός, στέλνοντας δύο φορές πάνω από το σημείο ένα σπάνιο και εξελιγμένο αεροσκάφος ανίχνευσης πυρηνικών υλικών τύπου WC135-R, με έδρα τη Νεμπράσκα, στις 28 Αυγούστου του περασμένου έτους και ξανά στις 6 Φεβρουαρίου φέτος, σύμφωνα με δημόσια στοιχεία πτήσεων.
Ο εκπρόσωπος της αεροπορικής βάσης Offutt στη Νεμπράσκα, Κρις Πιρς, επιβεβαίωσε ότι ο ρόλος του αεροσκάφους συνήθως «υποστηρίζει τη συλλογή και ανάλυση πυρηνικών καταλοίπων». Πρόσθεσε όμως ότι «δεν μπορούμε να παρέχουμε επιπλέον λεπτομέρειες σχετικά με συγκεκριμένες διαδρομές πτήσεων, ευρήματα αποστολών ή συνεργασίες με εταίρους».

Άλλο ένα αεροσκάφος WC135-R είχε πραγματοποιήσει παρόμοια πτήση στην περιοχή 13 μήνες πριν από τη βύθιση, γεγονός που υποδηλώνει ότι το ενδιαφέρον μπορεί να προϋπήρχε ή να αποτελούσε μέρος τακτικής δραστηριότητας.

Παραμένει άγνωστο αν οι δύο αυτές σπάνιες και δαπανηρές αποστολές – με αεροσκάφη που συνήθως επιχειρούν μυστικά για τον εντοπισμό πυρηνικής δραστηριότητας στη ρωσική Αρκτική ή γύρω από το Ιράν – εντόπισαν ίχνη ραδιενέργειας από το ναυάγιο του Ursa Major.

Η ισπανική κυβέρνηση δεν έχει δώσει καμία ένδειξη ότι ανησυχεί για ραδιενέργεια στις νότιες ακτές της χώρας, οι οποίες αποτελούν δημοφιλή τουριστικό προορισμό, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχουν παρουσιαστεί στοιχεία που να υποστηρίζουν κάτι τέτοιο.

«Αν οι αντιδραστήρες είναι από παροπλισμένα υποβρύχια τότε είναι ραδιενεργοί»

Ο ισχυρισμός ότι πιθανός αποδέκτης των δύο αντιδραστήρων ήταν η Βόρεια Κορέα έρχεται μετά τη δημοσιοποίηση, τον Δεκέμβριο του 2025, εικόνων από το πρώτο πυρηνικό υποβρύχιο της χώρας. Στις φωτογραφίες εμφανίζεται ο Κιμ Γιονγκ Ουν χαμογελαστός, ωστόσο διακρίνεται μόνο το σφραγισμένο κύτος του σκάφους και όχι λειτουργικός πυρηνικός αντιδραστήρας.

Ο Μάικ Πλάνκετ, ανώτερος αναλυτής ναυτικών συστημάτων της αμυντικής εταιρείας πληροφοριών Janes, δήλωσε ότι είναι απίθανο οι αντιδραστήρες – αν ήταν καινούργιοι – να μεταφέρθηκαν έχοντας πυρηνικό καύσιμο στο εσωτερικό τους.

«Αν αυτοί οι αντιδραστήρες προέρχονται από παροπλισμένα υποβρύχια, τότε θα είναι ραδιενεργοί, αν και προφανώς όχι στον βαθμό που θα ήταν αν ήταν πλήρως φορτωμένοι με καύσιμο», ανέφερε.

Κατά τον ίδιο, οποιαδήποτε απόφαση της Ρωσίας να μεταφέρει τέτοια τεχνολογία στη Βόρεια Κορέα «δεν λαμβάνεται ελαφρά τη καρδία και γίνεται μόνο μεταξύ πολύ στενών συμμάχων». Αν αληθεύει, πρόσθεσε, «πρόκειται για μια πολύ σημαντική κίνηση της Μόσχας» και «ιδιαίτερα ανησυχητική εξέλιξη, ειδικά για τη Νότια Κορέα».

Η ισπανική έρευνα, όπως περιγράφηκε στο CNN, επισημαίνει το καθεστώς της Βόρειας Κορέας ως στρατηγικού συμμάχου της Ρωσίας και υπενθυμίζει ότι η Πιονγκγιάνγκ έχει δημόσια ζητήσει από τη Μόσχα να μοιραστεί πυρηνική τεχνογνωσία. Είναι πιθανό οι πιέσεις αυτές να αυξήθηκαν μετά την αποστολή τουλάχιστον 10.000 Βορειοκορεατών στρατιωτών στη Ρωσία, τον Οκτώβριο του 2024, για να πολεμήσουν στην περιοχή του Κουρσκ απέναντι στις ουκρανικές δυνάμεις.

Η έρευνα εκτιμά ότι οι μεταφερόμενοι αντιδραστήρες ήταν πιθανότατα του τύπου VM-4SG, που χρησιμοποιείται συχνά στα πυρηνοκίνητα υποβρύχια βαλλιστικών πυραύλων κλάσης Delta IV της Ρωσίας, αν και παρουσιάζει περιορισμένα αποδεικτικά στοιχεία για αυτόν τον ισχυρισμό.

Το CNN εξασφάλισε δορυφορικές εικόνες από την εταιρεία Vantor, που δείχνουν το Ursa Major δεμένο στο ανατολικό τμήμα του λιμανιού του Ουστ-Λούγκα, στον Κόλπο της Φινλανδίας, στις 4 Δεκεμβρίου 2024. Γεωεντοπισμένα βίντεο time-lapse, δημοσιευμένα από λογαριασμό της Oboronlogistics, δείχνουν το πλοίο να φορτώνεται με κοντέινερ και γερανούς.

Μετά τη βύθιση, η ρωσική εφημερίδα Kommersant ανέφερε ότι το Ursa Major μετέφερε γερανούς λιμανιού και καλύμματα σχεδιασμένα για πυρηνικούς αντιδραστήρες νέου παγοθραυστικού που κατασκευάζεται στο Βλαδιβοστόκ.

Τι προκάλεσε την τρύπα στο κύτος;

Η ισπανική έρευνα εξετάζει επίσης το αρχικό πλήγμα που προκάλεσε την απότομη μείωση ταχύτητας και την κλίση του Ursa Major. Σύμφωνα με την πηγή που γνωρίζει το περιεχόμενο της έρευνας, ο Ρώσος καπετάνιος ισχυρίστηκε ότι δεν άκουσε κανέναν ήχο πρόσκρουσης ή έκρηξης στις 22 Δεκεμβρίου, όταν το πλοίο επιβράδυνε ξαφνικά.

Η έρευνα εκτιμά ότι η τρύπα διαστάσεων 50 επί 50 εκατοστών στο κύτος πιθανόν προκλήθηκε από υπερσπηλαιωτική τορπίλη τύπου Barracuda. Τέτοιου είδους τορπίλες υψηλής ταχύτητας διαθέτουν μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες, ορισμένοι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ, η Ρωσία και το Ιράν. Η τεχνολογία τους διοχετεύει αέρα μπροστά από το όπλο ώστε να μειώνεται η αντίσταση του νερού, επιτρέποντας εξαιρετικά υψηλές ταχύτητες και διάτρηση του στόχου. Ορισμένα μοντέλα μάλιστα δεν χρησιμοποιούν εκρηκτική γόμωση για να προκαλέσουν ζημιά.

Η πηγή ανέφερε ότι η έρευνα κατέληξε πως η χρήση τέτοιου όπλου ταιριάζει με το μέγεθος της οπής στο κύτος και θα μπορούσε να εξηγήσει ένα «σιωπηλό» πλήγμα, που προκάλεσε την ξαφνική επιβράδυνση του πλοίου στις 22 Δεκεμβρίου.

Άλλοι ειδικοί που μίλησαν στο CNN εξέφρασαν διαφορετική άποψη. Ο Πλάνκετ της Janes υποστήριξε ότι πιθανότερη εξήγηση είναι μια μαγνητική νάρκη τύπου limpet. «Μοιάζει περισσότερο με διαμορφωμένο εκρηκτικό φορτίο που τοποθετήθηκε πάνω στο κύτος από κάποιον ή κάτι», είπε.

Πολλοί δυτικοί αξιωματούχοι ασφαλείας και υπηρεσιών πληροφοριών, με τους οποίους επικοινώνησε το CNN, χαρακτήρισαν το περιστατικό «περίεργο» ή θεώρησαν υπερβολικά ορισμένα συμπεράσματα της ισπανικής έρευνας. Ωστόσο, κανείς δεν έδωσε κάποια εναλλακτική εξήγηση για τις αρχικές εκρήξεις που έπληξαν το πλοίο ή για την έντονη ρωσική αντίδραση μετά τη βύθιση.

Τα μυστικά του φορτίου του – και ο τρόπος με τον οποίο βυθίστηκε – παραμένουν στον βυθό της θάλασσας.

ieidiseis.gr