Τα τελευταία χρόνια διαδίδεται όλο και περισσότερο στην Ελλάδα ο "εορτασμός" του Χαλοουίν μαγεύοντας μικρούς και μεγάλους. Τι είναι, όμως, το Χαλοουίν και γιατί λανθασμένα έχει εισχωρήσει στα Ελληνικά ήθη και έθιμα;
Το Χαλοουίν, αγγλικά Halloween, είναι μια παράφραση των λέξεων All Hallows' Eve που αυτολεξεί μεταφράζονται ως Παραμονή των Αγίων Πάντων. Η μέρα του Χαλοουίν, που βάσει θρησκείας, τιμάται ΜΟΝΟ στην καθολική εκκλησία και στα παρακλάδια της, γιορτάζεται στις 31 Οκτωβρίου, παραμονή των Αγίων Πάντων, σύμφωνα πάντα με το δυτικό εορτολόγιο.
Ας ανατρέξουμε λίγο στην προέλευση αυτής της γιορτής και πώς αντικαταστάθηκε με χριστιανικά έθιμα. Οι ρίζες της χάνονται στη μυθολογία των Κέλτικων λαών, κυρίως των Ιρλανδών, με την γιορτή του Σόουιν (κελτικά Samhain) να σηματοδοτεί το τέλος του καλοκαιριού και την αρχή του χειμώνα. Στο κέλτικο ημερολόγιο ο Νοέμβριος ή Σόουιν είναι ο πρώτος μήνας και ουσιαστικά η 1η Νοεμβρίου για τους Αρχαίους Ιρλανδούς, Ουαλούς και τα υπόλοιπα Κελτικά φύλα ήταν η Πρωτοχρονιά τους. Σύμφωνα, λοιπόν, με την μυθολογία τους, τη μέρα πριν φύγει ο Ήλιος και έρθει το μακρύ Σκοτάδι, οι θεοί τους κατέβαιναν στη γη και πείραζαν ζωντανούς και νεκρούς. Οι άνθρωποι για να ξορκίσουν τις κακές πράξεις των θεών και τον κίνδυνο, άναβαν φωτιές και έφτιαχναν ξόανα ή φορούσαν τρομαχτικές μάσκες. Σιγά σιγά οι δοξασίες έγιναν πιο ακραίες. Την θέση των θεών στο μυαλό των Κελτών την πήραν οι δαίμονες, οι μάγισσες και διάφορα μυθικά τέρατα και η νύχτα του Σόουιν ήταν η νύχτα που οι νεκροί μπορούσαν να επισκεφτούν τις οικογένειές τους.
Όταν η Βρετανία κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους, οι τελευταίοι πρόσθεσαν στον εορτασμό και δυο δικές τους γιορτές, τα Φεράλια και τη γιορτή της θεάς Πομόνα. Τα Φεράλια ήταν μια γιορτή εννέα ημερών που τιμούσαν τους νεκρούς τους και η θεά Πομόνα ήταν η προστάτιδα της συγκομιδής.
Τον 7ο αιώνα, ο Πάπας Βονιφάτιος Δ' καθιέρωσε την Γιορτή των Αγίων Πάντων στις 13 Μαΐου. Έναν αιώνα, όμως, αργότερα η γιορτή μεταφέρθηκε 1 Νοεμβρίου για να ξεχαστεί η ειδωλολατρική γιορτή του Σόουιν. Στην Ευρώπη του Μεσαιωνικού σκοταδισμού και των προλήψεων, χρειάστηκαν πολλοί αιώνες για να δεχτεί ο κόσμος αμιγώς το θρησκευτικό στοιχείο. Η εκκλησιαστική μεταρρύθμιση του Λουθήρου τον 16ο αιώνα, η οποία καταργούσε κάθε γιορτή από την προτεσταντική εκκλησία, στην ουσία ξαναέκανε την γιορτή των Αγίων Πάντων καθαρά ειδωλολατρική. Όταν από τα τέλη του 1500 οι πρώτοι ευρωπαίοι άποικοι εγκαταστάθηκαν στην Αμερική, πήραν μαζί τους τα ήθη και τα έθιμά τους. Ένα από αυτά ήταν κι αυτό του Χαλοουίν ή Σόουιν. Οι ευρωπαϊκές παγανιστικές δοξασίες μπλεγμένες με τις ινδιάνικες ειδωλολατρικές συνήθειες περιέπλεξαν ακόμα περισσότερο τα πράγματα.
Με την πάροδο των αιώνων η γιορτή έγινε εμπορική. Ένα σημαντικός παράγοντας ήταν και η χλιαρή στάση απέναντι στη θρησκεία στην Αμερική του 20ου αιώνα. Στη Ευρώπη, η παπική εκκλησία σε αντίθεση με τους προτεστάντες θέσπισε το Ολχάλοου-τάιντ (Allhallowtide) μια τριήμερη γιορτή, με την πρώτη μέρα να είναι το Χαλοουίν -Παραμονή των Αγίων Πάντων, την δεύτερη Όλ-χάλοουζ - μέρα των αγίων Πάντων και την τρίτη μέρα Ολ- σόουλζ μέρα όλων των ψυχών.
Από εκεί και πέρα η διάδοση του εθίμου σε όλο τον κόσμο έγινε γρήγορα και αβίαστα. Σε αυτό συνετέλεσαν κυρίως δύο παράγοντες. Καταρχήν, η τηλεόραση, ο κινηματογράφος και το ίντερνετ παρουσιάζουν το Χαλοουίν σαν κάτι το ελκυστικό και το ρομαντικό εξοικειώνοντας, κυρίως τα παιδιά, με τερατόμορφα όντα και δαιμονικές μορφές, πείθοντάς τα πως πρόκειται για κάτι καθημερινό και φυσιολογικό. Ο δεύτερος παράγοντας είναι το φαινόμενο της εποχής με πολιτισμούς σε όλο τον πλανήτη να υιοθετούν αφιλτράριστα ξενόφερτα ήθη και έθιμα. Τι πιο τρανταχτό παράδειγμα από τους πολυθεϊστές ασιάτες ή τους μουσουλμάνους που "γιορτάζουν" Χριστούγεννα και περιμένουν τον Άγιο Βασίλη ή την πιο πρόσφατη παγκόσμια κίνηση της "υιοθεσίας δέντρων", αναβίωση της πανάρχαιας ειδωλολατρικής δρυιδικής λατρείας των Κελτών.
Αδιαμφισβήτητα, το άγνωστο και το μυστήριο από πάντα έλκυε τον άνθρωπο. Αυτό που δεν καταλαβαίνουμε ή φοβόμαστε μας τραβάει ανεξήγητα. Από μια τέτοια ανάγκη γεννήθηκε και στην αρχαία Ελλάδα το δικό μας Καρναβάλι. Ωστόσο, θα πρέπει κάθε τι νέο και άγνωστο να το αντιμετωπίζουμε με σκέψη και διάκριση. Μια κομψή στολή μάγισσας ή ένα ιδιαίτερο κουστούμι δράκουλα ή φαντάσματος δεν συγκρίνονται με την ηρεμία και τη ανεμελιά των παιδιών μας. Αρκετά βομβαρδίζονται από "παιδικές" σειρές και ταινίες κινουμένων σχεδίων μέσα από τις οποίες καλούνται να δεχτούν τον δαίμονα, τον κακό άγγελο ή τον βρικόλακα σαν καλούς ήρωες και συμμάχους των ανθρώπων.
Στον 21ο αιώνα δεν χρειαζόμαστε φωτιές, μάσκες ή κολοκύθες να ξορκίσουμε το κακό. Για μας τους Ορθόδοξους η εξάγνιση της ψυχής μας και η ανάπαυση των κεκοιμημένων μας γίνεται μόνο μέσα στην Εκκλησία που στέκει δίπλα σε όλους μας. Οι ψυχές των δικών μας ανθρώπων αξίζουν και λαμβάνουν μνημόσυνα και προσευχές και όχι δοξασίες και προλήψεις.
Τέλος, χρέος μας απαράβατο είναι η προστασία των παιδιών μας και η εξασφάλιση της αθωότητάς τους φροντίζοντας να μην παραβιαστεί η ανέμελη παιδικότητα των μικρών ψυχών με εφιάλτες και βαρβαρότητες.
Δήμητρα Παν. Δημητρακοπούλου
Καθηγήτρια Αγγλικής Γλώσσας
Ιδιοκτήτρια ΚΞΓ
