γράφει ο πρ. Νικόλαος Κατσηδήμας
«…Το να πάω στο Μέγα Απόδειπνο, το να πάω στην Προηγιασμένη, το να πάω στους Χαιρετισμούς, το έχει ανάγκη το σπίτι μου, το έχουν ανάγκη τα παιδιά μου, το έχει ανάγκη η ειρήνη του σπιτιού μου, το έχει ανάγκη η δουλειά μου, το έχει ανάγκη η γειτονιά που κάθομαι. Ο Θεός το έργο το δικό Του το έκανε, τώρα μένει η δική μας ελευθερία να συναντήσει την αγάπη του Θεού και αυτό θα σημαίνει τη Σωτηρία μας!…».
Η ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΗ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ.
Αγαπητοί μας Χριστιανοί, η Ορθόδοξη Εκκλησία μας καθόρισε όλες τις Τετάρτες και Παρασκευές της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής να τελείται μία διαφορετική Λειτουργία, η Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων. Η Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων είναι πολύ παλαιά. Καθιερώθηκε και επιβλήθηκε από την Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδο κατά το έτος 691 μ.Χ. με τον 52ο κανόνα της. Η Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων αποτελεί την καρδιά των καθημερινών Ακολουθιών της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Χωρίς υπερβολή μπορούμε να ονομάσουμε την λειτουργία αυτή ως "Λειτουργία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής", αφού είναι η πιο χαρακτηριστική Ακολουθία της ιεράς αυτής περιόδου, στην οποία όμως δυστυχώς δεν προσέρχονται πολλοί Χριστιανοί μας, κατά την τέλεσή της. Από τα ωραιότερα στοιχεία της Προηγιασμένης, χαρακτηριστικά της Λειτουργίας αυτής ως εσπερινής σύναξης, είναι ο σταυροειδής φωτισμός-ευλογία του λαού με τη σχετική εκφώνηση «Φως Χριστού, φαίνει πάσι», και ή ψαλμωδία του «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιον σου…».
Η Εκκλησία μας γενικά έχει σε χρήση τρεις Θείες Λειτουργίες κατά τις όποιες γίνεται θυσία. Τη Λειτουργία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, του Αγίου Βασιλείου και του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου. Η τρίτη γίνεται μία φορά το χρόνο, την ημέρα της εορτής του Αγίου την 23η Οκτωβρίου. Του Αγ. Βασιλείου γίνεται δέκα φορές τον χρόνο: Την ήμερα της εορτής του (1η Ιανουαρίου), τις παραμονές Χριστουγέννων, Φώτων και Πάσχα, τις πέντε πρώτες Κυριακές της Μεγ. Τεσσαρακοστής τη Μεγ. Πέμπτη και το Μ. Σάββατο. Τις άλλες ήμερες του έτους τελείται η Θ. Λειτουργία του Αγ. Ιωάννου του Χρυσοστόμου.
Όλες όμως αυτές οι Λειτουργίες έχουν πανηγυρικό και χαρμόσυνο χαρακτήρα. Επειδή η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι κατανυκτική και κάπως πένθιμη περίοδος, η Εκκλησία μας όρισε οι Λειτουργίες αυτές να τελούνται μόνο τα Σάββατα και τις Κυριακές της Μ. Σαρακοστής. Τις άλλες ημέρες της εβδομάδας δεν τελείται Θ. Λειτουργία. Οι Χριστιανοί όμως τους πρώτους αιώνες είχαν τη συνήθεια να μεταλαμβάνουν τέσσερις και πέντε φορές την εβδομάδα, διότι εγνώριζαν ότι δεν ήταν δυνατόν να ζουν «εν Χριστώ» άνευ των Άχραντων Μυστηρίων, άνευ του Χριστού, που ο Ίδιος είπε ότι είναι η «βρώσις και πόσις». «Ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα έχει ζωήν αιώνιον» (Ιω. στ', 54). Τότε, βέβαια, τα δισκοπότηρα μπορεί να ήταν «ξύλινα», αλλά οι Χριστιανοί ήταν «χρυσοί», με αγία ζωή. Σήμερα, παρότι, πολλές φορές, συμβαίνει το αντίθετο, οι Χριστιανοί μπορούν και πρέπει να κοινωνούν τακτικότερα, πάντοτε με την άδεια του Πνευματικού τους, προσέχοντας πολύ τη ζωή τους.
Για να λυθεί λοιπόν το πρόβλημα της συχνής Θ. Κοινωνίας, η Εκκλησία καθόρισε να τελείται μόνο την Μεγάλη Τεσσαρακοστή η κατανυκτική Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων. Σ' αυτή δε γίνεται πλήρης Θεία Λειτουργία, διότι ο Άρτος που θα χρησιμοποιηθεί καθαγιάζεται την προηγούμενη Κυριακή, εμποτίζεται στο Άγιο Αίμα του Κυρίου μας και φυλάσσεται στο Άγιο Αρτοφόριο της Αγίας Τραπέζης και προσφέρεται για Κοινωνία την ημέρα που τελείται η Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία. Η Λειτουργία αυτή είναι, κανονικά, εσπερινή, γι' αυτό είναι συνυφασμένη με Εσπερινό και οι Χριστιανοί, μέχρις ότου κοινωνήσουν, μένουν άσιτοι, δηλ. νηστικοί, από τα μεσάνυκτα μέχρι την ώρα της Θ. Κοινωνίας. Όσοι δεν μπορούν να κρατήσουν, πηγαίνουν στους Ναούς, που τελούν την Προηγιασμένη Λειτουργία το πρωί, προς διευκόλυνση των πιστών, ή κοινωνούν Σάββατο ή Κυριακή.
Χαρακτηριστικά της Προηγιασμένης Θείας Λειτουργίας:
α) Προηγείται της Προηγιασμένης, η ακολουθία της Θ' Ώρας ενώ (η Ωραία Πύλη είναι κλειστή).
β) Με το «Ευλογημένη η Βασιλεία του Πατρός...», αρχίζει η Θεία Λειτουργία, στην αρχή της οποίας επισυνάπτεται ο Εσπερινός της επόμενης ημέρας.
γ) Όταν αναγιγνώσκονται τα «Προς Κύριον...» (Ψαλτήρι σε τρεις Στάσεις), συνήθως στο τέλος ακούγονται από το Ιερό ήχοι θυμιατού, (η Ωραία Πύλη είναι ήδη κλειστή). Εκείνη τη στιγμή ο Ιερέας μεταφέρει το Σώμα και Αίμα του Κυρίου από την Αγία Τράπεζα, όπου φυλάχθηκε από την Κυριακή, στην Ιερά Πρόθεση και γι' αυτό οι πιστοί πρέπει να σηκώνονται και να παρακολουθούν νοερά και λογικά τα τελούμενα. Ακολουθούν τα στιχηρά του Εσπερινού, η Μικρή Είσοδος με το Φως Ιλαρόν, τα Αναγνώσματα και τα "Κατευθυνθήτω η Προσευχή μου".
δ) Στη Μεγάλη Είσοδο (που γίνεται από το συντομότερο δρόμο), επειδή ο Ιερέας μεταφέρει το προηγιασμένο Σώμα και Αίμα του Χριστού μας τον ίδιο τον Χριστό, οι Χριστιανοί γονατίζουν λατρευτικώς, επαναλαμβάνοντας μυστικώς το: «Δι' ευχών των Αγίων Πατέρων ημών...».
ε) Στο τέλος της Λειτουργίας αναγιγνώσκονται οι δύο Ψαλμοί: «Ευλογήσω τον Κύριον...» (ο 33ος) και «Υψώσω σε ο Θεός μου...» (ο 144ος), κατά τη διάρκεια των οποίων ο Ιερέας μοιράζει το αντίδωρο και μετά απολύει η Λειτουργία, με το «Δι' ευχών...», και δεν πρέπει οι πιστοί να φεύγουν όταν λαμβάνουν το αντίδωρο, παραμένουν εκεί μέχρι να ακούσουν το «Δι' ευχών...».
στ) Το αντίδωρο αυτό είναι το πρόσφορο από το οποίο ο Ιερεύς την Κυριακή έβγαλε τον Αμνό. Πολλοί αυτό το λένε «Παναγία» (επειδή από τα σπλάγχνα της βγήκε ο Χριστός). Γι' αυτό το αντίδωρο στις Προηγιασμένες είναι συνήθως μικρό τεμάχιο).
ζ) Στις Προηγιασμένες Θ. Λειτουργίες δεν μνημονεύονται ονόματα ζώντων και τεθνεώτων, ούτε στην Ιερά Πρόθεση, ούτε στη Θεία Λειτουργία.
η) Στην Λειτουργία αυτή επίσης δεν τελούνται μνημόσυνα. Μπορούν να γίνουν όμως μετά το «Δι' ευχών...» μόνον Τρισάγια.
Μ' αυτό τον ωραίο και σοφό τρόπο και διατηρώντας τον κατανυκτικό χαρακτήρα της περιόδου, έλυσε η Εκκλησία μας το ζήτημα της συχνής Θείας Κοινωνίας και γι' αυτό οι πιστοί εκτιμώντας και «εκμεταλλευόμενοι» αυτή την πνευματική ευκαιρία, πρέπει να προσέρχονται στους Ιερούς Ναού Ναούς κάθε Τετάρτη και Παρασκευή, μεταλαμβάνοντας των Προηγιασμένων αυτών Θείων Δώρων!
