Ὁ Ἐπίσκοπος Ὠλένης Α Θ Α Ν Α Σ Ι Ο Σ
Κυριακή 24 Mαρτίου 2019
Σήμερα Β΄Κυριακή τῶν Νηστειῶν ἡ Ἁγία μας Ἐκκλησία, ἀγα-πητοί μου ἀναγῶστες, προβάλλει ἐνώπιόν μας μία μεγάλη θεολο-γική καί ἐκκλησιαστική προσωπικότητα, τόν Ἅγιον Γρηγόριον τόν Παλαμάν (1296-1359), Ἀρχιεπίσκοπον Θεσσαλονίκης, πού διεξή- γαγε μεγάλους θεολογικούς ἀγῶνες κατά τοῦ ἐκ Καλαβρίας τῆς Κάτω Ἰταλίας Βαρλαάμ, ὁ ὁποῖος δίδασκε ὅτι ὁ ἄνθρωπος δέν μπο-ρεῖ νά ἀποκτήσει τίς ἄκτιστες ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ, δηλαδή δέν μπο-ρεῖ νά κατακτήσει τίς οὐράνιες καί θεῖες ἀρετές, ἄρα δέν μπορεῖ νά σωθεῖ καί νά γίνει κατά χάριν θεός.
Ὁ Βαρλαάμ συνέχεε καί ταύτιζε Θεία οὐσία καί ἄκτιστες ἐνέρ-γειες τοῦ Θεοῦ. Ἡ Θεία οὐσία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἄκτιστη καί ἄγνωστη, οὔτε οἱ Ἅγιοι Ἄγγελοι τήν γνωρίζουν. Οἱ ἄκτιστες ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ εἶναι αὐτές μέ τίς ὁποῖες ἀποκαλύπτεται καί φανερώνεται ὁ Θεός στόν κόσμον, ὅπως ὁ ἥλιος μέ τίς ἀκτίνες του.
Ἡ Κυριακή αὐτή εἶναι προέκταση τῆς Κυριακῆς τῆς Ὀρθοδοξίας καί ὑπογραμμίζει τήν ἀνάγκη τῆς ὁλοκληρώσεως τῆς ὀρθοδοξίας μέ τήν ὀρθοπραξία, στήν ὁποίαν μέ μεγάλο ζῆλο ἐπεδόθηκε ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμάς.
Στήν βάση τῆς πατερικῆς θεολογίας καί τῆς θεολογίας τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ ὑπάρχει ἡ ἐμπειρία τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ μέσα στήν ἱστορία. Ἡ ἐμπειρία αὐτή δέν προσεγγίζεται μέ λογικές ἀναζητήσεις, ἀλλά μέ τήν βιωματική ἀποδοχή καί οἰκείωση τῆς θείας οἰκονομίας. Ὁ Γέροντας Σωφρόνιος Σαχάρωφ ἔλεγε ὅτι χωρίς τόν Ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ δέν θά μπορούσαμε νά ἀνταπο-κριθοῦμε στήν ἐποχή μας. Ἡ θεολογία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου προσ-φέρει τήν κλείδα γιά τήν ἀνάπτυξη τῆς ὀρθόδοξης θεολογικῆς αὐτο-συνειδησίας καί τήν ἔκφρασή της στήν ἐποχή μας.
Κεντρική θέση στήν θεολογία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ ἔχει ἡ διάκριση οὐσίας καί ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ. Ἡ διάκριση αὐτή, πού ἔχει τίς ρίζες της στήν Ἁγία Γραφή, ἀναπτύχθηκε θεολογικά ἀπό τούς Καππαδόκες Πατέρες. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμάς χρησιμοποίησε τήν διάκριση αὐτήν ὑπογραμμίζοντας τόν ἄκτιστο χαρακτήρα τῆς θείας ἐνέργειας. Κάθε φύση ἔχει καί τήν ἀντίστοιχη ἐνέργειά της. Ἡ κτιστή φύση ἔχει κτιστή ἐνέργεια, ἐνῶ ἡ ἄκτιστη φύση ἔχει ἄκτιστη ἐνέργεια.
Ὁ Θεός δέν παραμένει μακριά ἀπό τόν ἄνθρωπο οὔτε συνδέεται μέ αὐτόν χρησιμοποιώντας κτιστά μέσα, ἀλλά ἔρχεται σέ ἄμεση καί προσωπική κοινωνία μαζί του μέ τίς ἄκτιστες ἐνέργειές του. Μέ τόν τρόπο αὐτόν ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νά μετέχει προσωπικά στήν θεία ζωή καί νά γίνει θεός κατά χάρη. Ὁλόκληρη ἡ παλαμική θεολογία καταλήγει σέ τελική ἀνάλυση στήν προάσπιση τῆς ἀληθείας τῆς ἐν Χριστῷ θεώσεως τοῦ ἀνθρώπου.
Ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου, ὅπου κυρίως ἑδρεύει τό «κατ’ εἰκόνα Θεοῦ», λειτουργεῖ σωστά, ὅταν βρίσκεται σέ κοινωνία μέ τόν Θεό. Ὅταν ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου ἀποστατήσει ἀπό τόν Θεό, λέει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμάς, «ἤ κτηνώδης γίνεται ἤ δαιμονιώδης»· παραβιάζει τά φυσικά του ὅρια καί ἀλλοτριώνεται παρασυρόμενος ἀπό τήν φιλοχρηματία, τήν φιλοδοξία καί τήν φιληδονία (Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, Συγγράμματα, ἔκδ. Β. Ψευτογκᾶ, τόμος 6 , Θεσ/κη 2015, σελ. 539).
Τό φαινόμενο αὐτό παρατηρεῖται παγκόσμια καί διαχρονικά. Ἰδιαιτέρως ὅμως σήμερα ἡ ἀποκτήνωση καί ὁ δαιμονισμός τοῦ ἀνθρώπου ἐκδηλώνονται σέ ὅλο τό μεγαλεῖο του. Ἡ φιλοχρηματία ὡς μορφή εἰδωλολατρίας ταλαιπωρεῖ ὁλόκληρο τόν πλανήτη μας. Οἱ ἄνθρωποι μαζί μέ ὁλόκληρη τήν γῆ, τήν θάλασσα καί τόν ἀέρα συμπνίγονται μέσα στίς τοξικές ἀναθυμιάσεις τῶν θηρευτῶν τοῦ χρήματος.Ἕνα δόλωμα πού χρησιμοποιοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί σέ κάθε ἐποχή, ὅπως καί σήμερα, εἶναι ὁ τοκισμός τοῦ χρήματος. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμάς ἀναφέρεται ἐκτενῶς στό ζήτημα αὐτό, ἐπισημαίνοντας καί τίς ὁλέθριες κοινωνικές του διαστάσεις. Ὁ τοκιστής, λέει ὁ Ἅγιος, δέν μολύνει μόνο τήν ψυχή του, ἀλλά ὁλόκληρη τήν κοινωνία. Καταστρέφει καί τήν ζωή τοῦ δανειζόμενου καί τήν ψυχή του.
Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμάς μέ τήν θεολογία του μᾶς ἀνοίγει τόν δρόμον πρός τόν Θεόν, μᾶς ὑποδεικνύει τόν τρόπον θεώσεώς μας, πού εἶναι ἡ ἀπόκτηση τῶν θείων ἀρετῶν, γιά νά καταστοῦμε μέτοχοι τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ. ΑΜΗΝ.
