γράφει ο πρ. Νικόλαος Κατσηδήμας
Ο Μέγας Κανών αγαπητοί μας Χριστιανοί, ο οποίος για λόγους πρακτικούς ψάλθηκε στους Ιερούς μας Ναούς, χθες Τετάρτη το εσπέρας της Ε' Εβδομάδος των Νηστειών, αποτελεί ένα από τα Ιερότερα, βαθύτερα και κατανυκτικότερα κείμενα της Ορθοδόξου Υμνογραφίας. Είναι έργο του μεγάλου Πατρός και Υμνογράφου της Εκκλησίας, Αγίου Ανδρέου Αρχιεπισκόπου Κρήτης, ο οποίος έζησε κατά τον 7ο και 8ο αιώνα και διεκρίθη για το Θεολογικό του βάθος, την Ποιητική του δεινότητα και την ασκητική του ευαισθησία.
Ο Ιερός αυτός Κανών ονομάζεται «Μέγας», όχι μόνον λόγω της μεγάλης του εκτάσεως, αλλά κυρίως εξαιτίας του μεγάλου Πνευματικού του περιεχομένου, της Θεολογικής του πυκνότητος και της σωτηριολογικής του σημασίας. Πρόκειται για έναν ύμνο βαθείας μετανοίας, συντριβής καρδίας και εσωτερικής αφυπνίσεως, ο οποίος καλεί τον άνθρωπο να εξέλθει από τον ύπνο της αμαρτίας και να επιστρέψει προς τον Φιλάνθρωπο Θεόν!
Σκοπός του Μεγάλου Κανόνος, είναι να οδηγήσει τον πιστό στην αυτογνωσία, στην ταπείνωση και στην ειλικρινή μετάνοια. Μέσα από πλήθος παραδειγμάτων από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, ο Ιερός Υμνογράφος θέτει ενώπιον του ανθρώπου μορφές δικαίων, αμαρτωλών, μετανοημένων και αμετανοήτων, ώστε ο καθένας να δει τον εαυτό του μέσα στον καθρέπτη της Θείας αποκαλύψεως. Έτσι, η ψυχή συγκλονίζεται, ελέγχεται, συντρίβεται, αλλά συγχρόνως ενισχύεται από την ελπίδα του Θείου Ελέους!
Ο Μέγας Κανών, δεν είναι απλώς ένα Ποιητικό κείμενο ούτε μία Ιστορική αναδρομή σε Βιβλικά γεγονότα. Είναι μία ζωντανή κραυγή της ψυχής προς τον Θεό. Είναι Προσευχή δακρύων, μία πορεία από την πτώση προς την ανόρθωση, από την απομάκρυνση προς την επιστροφή, από το σκοτάδι της αμαρτίας προς το φως της θείας συγγνώμης. Το επαναλαμβανόμενο «Ελέησόν με, ο Θεός, ελέησόν με», γίνεται ο παλμός όλης της ακολουθίας και η φωνή κάθε καρδιάς που ποθεί τη Σωτηρία.
Η Εκκλησία μας έχει τοποθετήσει σοφά τον Μέγα Κανόνα στην περίοδο της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, ώστε να αποτελέσει Πνευματικό εγερτήριο για τον αγώνα της Νηστείας και της Μετανοίας. Ψάλλεται τμηματικά κατά τις πρώτες ημέρες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (Καθαρά εβδομάδα) και ολόκληρος κατά την Ε’ Εβδομάδα των Νηστειών, προσφέροντας στους πιστούς πολύτιμη ευκαιρία περισυλλογής, συντριβής και ανανεώσεως.
Το κεντρικό μήνυμα του Μεγάλου Κανόνος είναι ότι κανείς δεν είναι τόσο πεσμένος ώστε να μη δύναται να σωθεί, εφόσον μετανοήσει αληθινά. Η Μετάνοια στην Ορθόδοξη πνευματική ζωή, δεν είναι απλή συναισθηματική λύπη, αλλά βαθιά αλλαγή νοός, καρδίας και ζωής. Είναι επιστροφή στον οίκο του Πατρός. Και ακριβώς αυτό το προσκλητήριο της επιστροφής, απευθύνει ο Άγιος Ανδρέας σε κάθε Ψυχή.
Ο Μέγας Κανών, λοιπόν, παραμένει διαμέσου των αιώνων, μία αστείρευτη πηγή Πνευματικού φωτισμού και Κατανύξεως. Διδάσκει ότι η σωτηρία αρχίζει από τη συντριβή, καρποφορεί στην ταπείνωση και ολοκληρώνεται μέσα στο άπειρο έλεος του Θεού. Γι’ αυτό και η Ιερά αυτή ακολουθία συγκινεί βαθιά τις καρδιές των πιστών και αποτελεί μία από τις πλέον Ιερές στιγμές της Λειτουργικής ζωής της Εκκλησίας, μέσα στην Μεγάλη Τεσσαρακοστή.
