Βηθλεέμ που στα Εβραϊκά σημαίνει η Χώρα του Άρτου. Η πατρίδα του Βοόζ και της Ρουθ, αλλά και τόπος γέννησης του Βασιλιά Δαβίδ. Η ταπεινή Βηθλεέμ που στο Σπήλαιό της έμελε να γίνει η αρχή της σωτηρίας του ανθρώπου.
10 χιλιόμετρα νότια της Ιερουσαλήμ συναντάμε τον τόπο που ξεκίνησαν όλα.
Για πάνω από 100 χρόνια από τη Γέννηση του Κυρίου, ο τόπος της Γέννησής του αποτελούσε κέντρο λατρείας, παρά τις προσπάθειες ειδωλολατρών αυτοκρατόρων να τον εξαφανίσουν. Μέχρι και ναό αφιερωμένο σε θεούς τους είχαν χτίσει πάνω από το Σπήλαιο, όπως είχαν κάνει και με τον Γολγοθά. Ήταν, όμως, οι αρχές του 4ου αιώνα, και συγκεκριμένα το 327 μ. Χ., όταν η Αγία Ελένη έχτισε έναν περίλαμπρο Ναό αφιερωμένο στη Γέννηση του Σωτήρα, Ναό που τελείωσε ο γιος της, Μέγας Κωνσταντίνος. Περίπου 150 χρόνια αργότερα, ο Ιουστινιανός, διατηρώντας το αρχικό σταυροειδές σχήμα του Ναού, τον έκανε ακόμα πιο λαμπρό και επιβλητικό.
Ο Ναός της Γεννήσεως υπέστη πολλές φθορές και καταστροφές μέσα στους αιώνες. Γύρω στο 1000 μ. Χ., ο Χακίμ ιμπν Αμρ-ιλλάχ κατέστρεψε κάθε χριστιανική εκκλησία εκτός από αυτήν της Γέννησης. Η παράδοση λέει, μάλιστα, πως όταν Σαρακηνοί έπεσαν με μανία να εξαφανίσουν κάθε ίχνος της, φως ως αστραπή έπεσε πάνω τους και πολλοί από αυτούς σκοτώθηκαν.
Από το 1757, με διάταγμα του σουλτάνου Οσμάν του τρίτου, ο Ναός της Γεννήσεως ανήκει πλήρως στο Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων.
Η Βασιλική της Γεννήσεως βρίσκεται στην καρδιά της Βηθλεέμ, χτισμένη ακριβώς πάνω από το Σπήλαιο που η Θεοτόκος γέννησε τον Κύριο μας. Σήμερα, κανείς μπορεί να θαυμάσει ένα μόνο μέρος από το μεγαλείο του παλιού Ναού. Μετά την πρόσφατη συντήρηση, μέρος των τοιχογραφιών σε τοίχους και κίονες, καθώς και μέρος από τα ψηφιδωτά του τέταρτου αιώνα, κάτω από τις πέτρινες πλάκες, μαρτυρούν την αίγλη και το υπέρλαμπρο του οικοδομήματος.
Στο Ναό μπαίνει κανείς από μια χαμηλή πόρτα. Την "Πόρτα της Ταπείνωσης". Κανονικά οι πύλες του Ναού ήταν ψηλές, με καμάρες. Στα χρόνια, όμως, των Σταυροφόρων, που κάθε άλλο παρά ευσεβείς ήταν, οι ιππότες Σταυροφόροι έμπαιναν στο Ναό έφιπποι. Δεν υπήρχε λόγος. Ήταν απλά επίδειξη ισχύος. Αυτό ήταν μεγάλη ασέβεια. Έτσι, τον 12ο αιώνα οι πατέρες αποφάσισαν και η είσοδός προς τον Ναό άλλαξε. Και από τότε όποιος θελήσει να μπει, σκύβει για να εισέρθει.
Μπροστά μας το ξυλόγλυπτο τέμπλο και δεξιά στο βάθος, πάνω στον θρόνο Της, η Βασίλισσα της Βηθλεέμ, με το Παιδί Της αγκαλιά, μας περιμένει γελαστή. Τα μάτια Της μοιάζουν ζωντανά και "στάζουν" στοργή και αγάπη. Το χαμόγελό Της μητρικό, "στάζει" βάλσαμο στην ψυχή όποιου Την κοιτάζει με ελπίδα. Η παράδοση λέει πως η εικόνα είναι αφιέρωμα των Ρώσων και της Αυτοκράτειρας Αικατερίνης. Είναι όλη ντυμένη με πολύτιμα πετράδια, τάμα της Αικατερίνης. Η παράδοση λέει, επίσης, πως έκτοτε η τσαρίνα απαγόρευσε στις Αυτοκράτειρες της Ρωσίας να φοράνε ρουμπίνια και διαμάντια γιατί αυτό είναι μοναδικό προνόμιο της Κυρίας των Αγγέλων. Η εικόνα της Βηθλεεμίτισσας γιορτάζει την άλλη μέρα των Χριστουγέννων.
Αριστερά της εικόνας είναι η μία είσοδος του Σπηλαίου. 13 Σκαλιά μας κατεβάζουν στο χώρο που, σύμφωνα με την Ιερά Παράδοση, γεννήθηκε ο Χριστός. Δεξιά μας ο βράχος που ακούμπησε η Παναγία και γέννησε το Θείο Βρέφος και αριστερά από τα σκαλοπάτια βρίσκεται η Φάτνη. Στο σημείο που γεννήθηκε το Θείο Βρέφος υπάρχει ένα μεγάλο αστέρι από ασήμι και μάρμαρο και με λατινικά γράμματα είναι χαραγμένη η εξής φράση: "Εδώ γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός από την Παρθένο Μαρία" . Πάνω από το σημείο αυτό είναι η Αγία Τράπεζα των Ορθοδόξων όπου τελείται καθημερινά Θεία Λειτουργία.
Το Προσκύνημα της Φάτνης ανήκει στους Καθολικούς. Η παράδοση λέει πως η Αγία Ελένη αντικατέστησε την πήλινη αρχική φάτνη με μια χρυσή, την οποία και βλέπει ο προσκυνητής σήμερα. Η αρχική φάτνη ίσως και να βρίσκεται στη βασιλική της Σάντα Μαρία Ματζόρε στη Ρώμη.
Η μοναδική πηγή φωτός οι καντήλες που καίνε ακοίμητες. Παντού εικόνες και ψηφιδωτά. Αξιοθαύμαστο είναι, μάλιστα, το γεγονός πως το 614, χάρις ενός από τα ψηφιδωτά του Νάρθηκα, δεν καταστράφηκε ο Ναός από τους Πέρσες. Ο λόγος; Αναγνώρισαν στην αγιογραφία τους Τρεις Μάγους.
Ο Ναός της Γέννησης δεν περιλαμβάνει μόνο το Σπήλαιο, όσον αφορά τα Ορθόδοξα Προσκυνήματα. Λίγα μέτρα πιο μακριά από τον κεντρικό Ναό, ο προσκυνητής αντικρίζει με δέος ένα άλλο σπήλαιο. Αυτό της Ταφής των Αγίων Νηπίων. Των πρώτων Μαρτύρων της Πίστης μας.
Θα περίμενε κανείς, κατεβαίνοντας στο υγρό εκείνο σπήλαιο, να μυρίσει υγρασία και να νιώσει την πνιγηρή ατμόσφαιρα της υπόγειας πέτρας. Κι όμως. 2.000 χρόνια μετά και το σπήλαιο ευωδιάζει από τα λειψανάκια των μικρών Αγίων! Είναι ένας τόπος μαρτυρίου αφού δεν φιλοξενεί μόνο το Οστεοφυλάκιο των Νηπίων αλλά και λείψανα Αγίων που μαρτύρησαν αργότερα, κατά την επιδρομή των Περσών. Συγκλονιστικό είναι πως μαζί με τα λείψανα των Νηπίων βρίσκονται και λείψανα Αγίων Μητέρων που μαρτύρησαν από τα ξίφη των στρατιωτών του Ηρώδη την ίδια μέρα με τα μωρά τους. Μέρος των λειψάνων φυλάσσονται και στο Άγιο Όρος.
Ελάχιστα χιλιόμετρα από το Ναό της Γεννήσεως και λίγο έξω από τη Βηθλεέμ, προσκυνούμε ακόμα ένα σπήλαιο. Αυτό της Μονής των Ποιμένων. Είναι ο ευλογημένος τόπος που Άγγελος Κυρίου μετέφερε το χαρμόσυνο μήνυμα της Γέννησης στους Ποιμένες και αυτοί με απόλυτη και αγνή πίστη πήγαν στο Άγιο Σπήλαιο και προσκύνησαν το Θείο Βρέφος. Δεν σώζονται πολλά για αυτούς. Η παράδοση της Εκκλησίας μας τοποθετεί τον τάφο τριών από αυτούς στο σπήλαιο που τους βρήκε ο Άγγελος πάνω από το οποίο υπήρχε από τον 2ο, κιόλας, αιώνα ναός και μεγάλο προσκύνημα και αργότερα η Αγία Ελένη τον τροποποίησε.
Σήμερα η Μονή των Ποιμένων ή Μπετ Σαχούρ είναι μετόχι της Ιεράς Λαύρας του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου.
Τελευταίο προσκύνημα στην Αγία Πόλη της Βηθλεέμ το Σπήλαιο των Μάγων. Σύμφωνα με τους Καθολικούς οι Μάγοι προσκύνησαν τον Βρέφος στη Σπηλιά της Γέννησης. Αυτό δεν προκύπτει από καμία ευαγγελική περικοπή. Αντίθετα μάλιστα, αν αναλογιστεί κανείς τη διαταγή του Ηρώδη να θανατωθούν όλα τα αγόρια από δυο ετών και κάτω και αν λάβουμε υπόψη και τις μακρινές πατρίδες των Σοφών Μάγων, εύκολα βγαίνει το συμπέρασμα πως το Θείο Βρέφος δεν μπορεί να παρέμεινε στο Σπήλαιο όλο αυτόν τον καιρό. Η εκκλησιαστική παράδοση λέει πως λόγω της απογραφής, ο Ιωσήφ με την Παναγία και το Βρέφος δεν έφυγαν από τη Βηθλεέμ αμέσως. Παρά βρήκε ένα προσωρινό κατάλυμα να φιλοξενηθούν έως ότου ολοκληρωθεί ο λόγος για τον οποίο ταξίδεψαν στη Βηθλεέμ. Αυτό το κατάλυμα λέγεται πως είναι μια σπηλιά ανατολικά της Βηθλεέμ, πάνω στον αρχαίο δρόμο που οδηγεί από την έρημο του Ιορδάνη στη Νεκρά Θάλασσα. Σύμφωνα πάντα με την παράδοση, εδώ προσκύνησαν οι Τρείς Μάγοι το Χριστό και εδώ πρόσφεραν τα Τίμια Δώρα.
Το 465 πάνω από το Σπήλαιο, ο Άγιος Θεοδόσιος ο Κοινοβιάρχης ίδρυσε Μονή, η οποία έγινε το σπουδαιότερο κέντρο του Ορθόδοξου μοναχισμού. Σήμερα, στα ερείπια της πρώτης Μονής βρίσκεται το νέο Μοναστήρι και στη Σπηλιά του προσκυνήματος των Μάγων, η οποία χρησιμοποιήθηκε και ως εκκλησία και ως κοιμητήριο, βρίσκονται 35 τάφοι μεγάλων Αγίων της Εκκλησίας μας.
Κλείνοντας να πούμε μερικά λόγια και για τα Τίμια Δώρα των Μάγων και τα Άγια Σπάργανα του Χριστού.
Ο Μελχιόρ έφερε τον χρυσό, που συμβόλιζε ότι το βρέφος θα γινόταν βασιλιάς. Ο Γκασπάρ έφερε το λιβάνι, σύμβολο της θείας καταγωγής. Και ο Βαλτάσαρ έφερε τη σμύρνα, η οποία συμβόλιζε τον πρόωρο θάνατο του Ιησού. Ως αντάλλαγμα για τα δώρα, οι Μάγοι ζήτησαν ένα από τα σπάργανα του βρέφους, απόδειξη για όσους δε θα τους πίστευαν, το οποίο και τους έδωσε η ίδια η Παναγία.
Σύμφωνα με την ιερή μας παράδοση, η Παναγία, πριν την Κοίμησή Της παρέδωσε τα Τίμια Δώρα μαζί με τα Άγια Σπάργανα του Χριστού και την Τίμια Εσθήτα στην Εκκλησία των Ιεροσολύμων οπού και παρέμειναν μέχρι το έτος 400 μ.Χ. περίπου. (Την Τίμια Ζώνη την έδωσε στον Απόστολο Θωμά αμέσως μετά την κοίμησή της και στη συνέχεια τη μετάστασή της.) Τα Τίμια Δώρα μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη από τον αυτοκράτορα Αρκάδιο και παρέμειναν εκεί μέχρι και της αλώσεως της πόλεως από τους Φράγκους το έτος 1204 μ.Χ. Στη συνέχεια μεταφέρθηκαν για λόγους ασφαλείας μαζί με αλλά ιερά κειμήλια στη Νίκαια της Βιθυνίας, προσωρινή πρωτεύουσα του Βυζαντίου, όπου και παρέμειναν για εξήντα περίπου χρόνια. Με την υποχώρηση των Σταυροφόρων, επί αυτοκράτορος Μιχαήλ Παλαιολόγου, επεστράφησαν στην Κωνσταντινούπολη μέχρι την υποδούλωσή της στους Τούρκους το 1453. Μετά την Άλωση, η ευλαβέστατη Μάρω, χριστιανή σύζυγος του σουλτάνου Μουράτ Β’ και μητρυιά του Μωάμεθ Β’ του Πορθητή, τα μετέφερε αυτοπροσώπως στην Ιερά Μονή Αγίου Παύλου στο Άγιο Όρος. Η Μονή αυτή της ήταν γνωστή καθόσον ό πατέρας της Γεώργιος Βράγκοβιτς, δεσπότης της Σερβίας, έκτισε το καθολικό της εις τιμήν του Αγίου Μεγαλομάρτυρας Γεωργίου του Τροπαιοφόρου.
Κατά την αγιορείτικη παράδοση, καθώς η Μάρω ανέβαινε από το μικρό λιμάνι στην Μονή, η Κυρία Θεοτόκος την εμπόδισε με υπερφυσικό τρόπο να πλησιάσει στη Μονή και έτσι να παραβιάσει το άβατον του Αγίου Όρους.
Αυτή υπάκουσε και παρέδωσε ταπεινά τα Τίμια Δώρα στους ευλαβείς μοναχούς και πατέρες, οι όποιοι και έστησαν στο σημείο εκείνο της θεομητορικής παρουσίας ένα Σταυρό πού σώζεται μέχρι σήμερα και λέγεται «Σταυρός της Βασιλίσσης». Το σουλτανικό έγγραφο με τις σχετικές πληροφορίες παράδοσης των Τιμίων Δώρων φυλάσσεται στο αρχείο της Μονής του Αγίου Παύλου.
Η αυθεντικότητα των Τιμίων Δώρων στηρίζεται κατά ένα μέρος στην προφορική παράδοση και κατά το υπόλοιπο στην ιστορία. Εκείνο, όμως, πού ακράδαντα βεβαιώνει την αυθεντικότητα των Τιμίων Δώρων είναι ή άρρητη ευωδία πού , κατά καιρούς αναδίδουν και τα πάμπολλα θαύματα που επιτελούν.
Τα Σπάργανα του Χριστού μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη από την Αγία Ευδοκία, σύζυγο του αυτοκράτορα Θεοδοσίου. Ήταν τόσο δημοφιλή που σιγά σιγά τεμάχια από Αυτά μοιράστηκαν και ενσωματώθηκαν σε σταυροθήκες Τιμίου Ξύλου ή σε λειψανοθήκες. Κατά το πέρασμα των αιώνων πολλές λειψανοθήκες χάθηκαν. Όσες βρίσκονται στη Δύση είναι αγνώστου προελεύσεως και περιεχομένου. Στον Ελλαδικό χώρο τουλάχιστον δύο σταυροθήκες που περιέχουν Τίμια Σπάργανα έχουν διασωθεί. Και οι δυο στο Άγιο Όρος. Μία στην Μεγίστη Ιερά Μονή Βατοπαιδίου και μια στην Ιερά Μονή Χιλανδαρίου.
